Jakie rękawice do branży automotive? Produkcja, montaż szyb, karoseria i lakiernia

Zakład produkcyjny w automotive to nie jedno stanowisko, tylko kilkanaście różnych środowisk chemicznych pod jednym dachem. Obróbka skrawaniem zalewa dłonie emulsją, przy klejeniu szyb pracuje się z izocyjanianami, w lakierni z utwardzaczami, a na montażu z olejami, smarami i ostrymi krawędziami blachy. Rękawica, która sprawdza się w jednej strefie, w drugiej bywa bezużyteczna. Poniżej konkretnie: gdzie leżą realne zagrożenia dla skóry, co mówią o nich dane instytucji badawczych i dlaczego gruby nitryl z fakturą po obu stronach jest w tej branży rozwiązaniem domyślnym.

Krótka odpowiedź

Do produkcji i montażu w automotive stosuje się grube, bezpudrowe rękawice nitrylowe z teksturą chwytną, wymieniane po kontakcie z chemią. Gripzzly mają grubość 0,20 mm na palcach i na dłoni, czyli czterokrotność minimum, jakie norma ASTM D6319 przewiduje dla nitrylowych rękawic diagnostycznych, diamentową fakturę na całej powierzchni chwytnej oraz negatywową fakturę diamentu po stronie wewnętrznej, która trzyma dłoń w rękawicy i ogranicza ślizganie się spoconej skóry. Nitryl jest przy tym materiałem wskazywanym wprost przez brytyjski urząd BHP przy pracy z izocyjanianami, czyli przy klejeniu szyb i lakierowaniu, i jednocześnie obejmuje swoją odpornością oleje, smary i emulsje obróbkowe.

Cztery strefy ryzyka w zakładzie motoryzacyjnym

Zanim przejdziemy do materiałów, warto rozdzielić strefy, bo w każdej z nich rękawica odpowiada za coś innego.

Klejenie szyb czołowych: zagrożenie, którego nie widać w powietrzu

Montaż szyby czołowej opiera się dziś na jednoskładnikowych klejach poliuretanowych utwardzanych wilgocią, a ich składnikiem są izocyjaniany, najczęściej MDI. W kartach charakterystyki takich produktów pojawia się klasyfikacja substancji działającej uczulająco na skórę w kategorii 1 oraz uczulająco na drogi oddechowe w kategorii 1, wraz z uwagą, że osoby wcześniej uczulone na izocyjaniany mogą reagować krzyżowo na inne związki z tej grupy.

Najmocniejszy dowód na to, że przy izocyjanianach decyduje skóra, a nie powietrze, pochodzi z badania przeprowadzonego przez brytyjski urząd BHP. W zakładzie produkującym panele podłogowe klejem na bazie MDI pracownicy używali rękawic skórzanych, a monitoring biologiczny wykazał poziomy MDI w moczu znacznie przekraczające krajową wartość odniesienia. Po wymianie rękawic na poliestrowe z powlekaną dłonią odsetek pracowników przekraczających tę wartość spadł z trzech czwartych do jednej czwartej, i to tylko nieznacznie powyżej progu. Stężenia MDI w powietrzu pozostały przy tym bez zmian, co oznacza, że to właśnie kontakt skórny był głównym źródłem narażenia.

Wniosek dla stanowiska klejenia szyb jest jednoznaczny: wentylacja nie rozwiązuje problemu, który wchodzi przez dłonie. Sam urząd w wytycznych dotyczących izocyjanianów wskazuje, że preferowane są jednorazowe rękawice z odpowiednich materiałów, podając nitryl jako przykład, a przy większym ryzyku zachlapania rękawice z przedłużonym mankietem.

Drugim powodem, dla którego przy klejeniu szyb liczy się rodzaj rękawicy, jest sama jakość połączenia. Powierzchnia klejenia musi być czysta, a puder z rękawic pudrowanych jest zanieczyszczeniem jak każde inne. Bezpudrowość nie jest tu więc kwestią komfortu, tylko wymogiem technologicznym.

Lakiernia: ta sama chemia, inna ekspozycja

Lakiery dwuskładnikowe i podkłady utwardzane izocyjanianami to ten sam mechanizm uczulenia co przy klejach, rozłożony na dłuższy czas i większą powierzchnię. Dochodzi do tego mycie pistoletów, rozcieńczalniki i odtłuszczacze, w których obok węglowodorów alifatycznych i alkoholi pojawiają się estry oraz ketony.

Praktyczny wniosek jest taki, że w lakierni rękawica pełni dwie role naraz. Chroni skórę przed substancją uczulającą, a jednocześnie chroni produkt przed skórą, bo tłuszcz z opuszków palców na przygotowanej powierzchni oznacza wadę powłoki i poprawkę. Dlatego w lakierniach standardem jest rękawica zakładana nie tylko do natrysku, ale też do szlifowania, odpylania i przenoszenia elementów.

Emulsje obróbkowe: najczęstsza przyczyna chorób skóry w produkcji

Ciecze obróbcze to mieszaniny olejów, wody, emulgatorów, inhibitorów korozji i biocydów, a kontakt z nimi wiąże się z podrażnieniowym i alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry oraz z trądzikiem olejowym. W ocenie zagrożeń przeprowadzonej przez NIOSH w zakładzie produkującym głowice i wały korbowe silników odnotowano objawy skórne u jednej czwartej pracowników, a narażenie skóry stwierdzono nawet tam, gdzie operatorzy używali rękawic. Wśród zaleceń znalazło się wprost używanie rękawic w celu uniknięcia kontaktu skóry z cieczami obróbczymi.

Brytyjski urząd BHP dodaje, że ciecze z myjek do mycia części obrobionych są niebezpieczne w podobnym stopniu co ciecze z samych obrabiarek i podlegają tym samym zasadom oceny ryzyka.

Nitryl jest tu materiałem naturalnym, bo jego odporność obejmuje oleje, smary, tłuszcze i węglowodory alifatyczne. Problemem w tej strefie nie jest więc chemia, tylko trwałość mechaniczna i chwyt: dłoń pracuje w emulsji, chwyta mokre, oleiste detale i ociera się o krawędzie.

Montaż: tam, gdzie rękawica przegrywa mechanicznie, a nie chemicznie

Na linii montażowej chemia schodzi na drugi plan, a decyduje wytrzymałość. Krawędź blachy, zacisk, opaska zaciskowa, gwint, przewód, narzędzie udarowe i kilkaset powtórzeń tej samej czynności w ciągu zmiany.

Cienka rękawica diagnostyczna przegrywa tu w sposób przewidywalny: rozdziera się na opuszku przy pierwszym ostrzejszym kancie, a potem pracownik kończy operację z rozerwaną rękawicą, bo zmiana w środku cyklu kosztuje czas. Z punktu widzenia bezpieczeństwa to najgorszy możliwy scenariusz, bo ochrona formalnie jest, a faktycznie jej nie ma.

Grubsza ścianka przesuwa ten moment na tyle, że jedna para przechodzi przez pełny cykl. To jest różnica, której nie widać w cenniku, a widać w liczbie par schodzących na zmianę i w liczbie skaleczeń raportowanych na stanowisku.

Kontrola jakości i wykończenie: rękawica chroni produkt

Tłuszcz z opuszków palców na szybie, na lakierze, na elemencie przygotowanym do klejenia albo na powierzchni uszczelnienia to zanieczyszczenie, które potrafi skończyć się wadą powłoki, gorszą przyczepnością albo reklamacją. Dlatego przy kontroli, pakowaniu i montażu końcowym rękawica jest elementem procesu jakościowego, a nie środkiem ochrony indywidualnej.

Z tego wynika wymaganie, które bywa pomijane przy zamówieniu: rękawica do tych stanowisk musi być bezpudrowa i nie może pozostawiać śladów. Puder przeniesiony na powierzchnię lakierowaną lub klejoną jest zanieczyszczeniem dokładnie tak samo jak odcisk palca.

Dlaczego Gripzzly w automotive

Gripzzly to rękawice stworzone do warsztatu i do produkcji, a nie rękawice diagnostyczne przeniesione na halę. Różnica widać w czterech parametrach.

Gramatura. Grubość 0,20 mm na palcach i na dłoni to czterokrotność minimum, jakie dla nitrylowych rękawic diagnostycznych przewiduje norma ASTM D6319, i mniej więcej dwa do trzech razy więcej niż typowa rękawica diagnostyczna dostępna na rynku. W praktyce oznacza to rękawicę, która przechodzi przez całą operację montażową bez rozerwania na krawędzi blachy, zacisku czy opasce.

Diamentowa faktura na zewnątrz. Gęsta siatka rombów na całej powierzchni dłoni i palców odprowadza emulsję i olej spod strefy kontaktu i utrzymuje przyczepność tam, gdzie gładka rękawica po prostu się ślizga. Na linii montażowej przekłada się to na mniej upuszczonych elementów i na mniejszą siłę ścisku potrzebną do utrzymania narzędzia, a więc na mniejsze zmęczenie dłoni pod koniec zmiany.

Negatywowa faktura diamentu wewnątrz. To rozwiązanie, którego nie ma w zwykłych rękawicach jednorazowych, a w automotive ma znaczenie większe niż gdziekolwiek indziej. Wnętrze rękawicy jest odwzorowaniem wzoru zewnętrznego, czyli siatką drobnych wgłębień. Dzięki temu skóra nie przylega do gładkiej, śliskiej ścianki na całej powierzchni, tylko opiera się o strukturę, która ją trzyma. Dłoń nie obraca się w rękawicy przy mocnym chwycie, a pot nie tworzy jednolitego filmu, bo ma gdzie się rozprowadzić. Efekt jest prosty do zauważenia po kilku godzinach pracy: rękawica siedzi tam, gdzie została założona, a dłoń jest mniej zaparzona.

Skład i certyfikacja. Gripzzly to sto procent nitrylu, bez pudru, bez lateksu i bez tiuramów, czyli bez dwóch najczęstszych alergenów pochodzących z samej rękawicy. To środek ochrony indywidualnej kategorii III zgodnie z rozporządzeniem 2016/425, z klasyfikacją typu B według EN ISO 374-1 i wskaźnikiem szczelności AQL 1.5. Przy produkcji seryjnej, gdzie te same dłonie wykonują tę samą czynność przez osiem godzin dziennie przez lata, skład rękawicy przestaje być szczegółem.

Do tego dochodzi argument czysto operacyjny. Jedna rękawica obsługuje obróbkę, montaż, klejenie, przygotowanie do lakierowania i kontrolę jakości, więc dział zaopatrzenia zamawia jedną pozycję zamiast czterech, a pracownik nie zastanawia się, którą parę wziąć z regału.

Zużycie i koszt na linii produkcyjnej

W zakładzie liczy się nie cena pudełka, tylko koszt na parę i liczba par zużywanych na zmianę, a ta zależy od dwóch rzeczy: dyscypliny wymiany po kontakcie z chemią i awaryjności.

Rękawica, która pęka przy zakładaniu albo rozrywa się w połowie operacji, generuje podwójny koszt: zużycie kolejnej sztuki i przestój. W skrajnym przypadku generuje coś gorszego, czyli pokusę dokończenia czynności bez rękawicy, a to właśnie wtedy dochodzi do ekspozycji, której cały system miał zapobiec.

Dlatego w automotive rachunek wygląda inaczej niż w biurze. Grubsza rękawica o wyższej cenie jednostkowej potrafi wyjść taniej w przeliczeniu na operację, bo jedna para przechodzi przez cały cykl zamiast trzech.

Najczęstsze pytania

Jakie rękawice do klejenia szyb samochodowych?

Jednorazowe, bezpudrowe rękawice nitrylowe, wymieniane po kontakcie z klejem i primerem, a przy ryzyku zachlapania z przedłużonym mankietem. Nitryl jest materiałem wskazywanym w wytycznych dotyczących pracy z izocyjanianami, a bezpudrowość jest wymogiem technologicznym, bo puder zanieczyszcza powierzchnię klejenia.

Czy rękawice nitrylowe chronią przed emulsją obróbkową?

Tak, oleje, smary i węglowodory alifatyczne mieszczą się w zakresie odporności nitrylu. Przy cieczach obróbczych kluczowe jest jednak to, żeby rękawica wytrzymała mechanicznie i żeby zmieniać ją po zabrudzeniu, bo emulsja utrzymana przy skórze przez całą zmianę prowadzi do podrażnieniowego zapalenia skóry.

Po co rękawicy faktura od środka?

Negatywowa faktura diamentu wewnątrz ogranicza ślizganie się dłoni w rękawicy przy mocnym chwycie i nie pozwala potowi utworzyć jednolitego filmu między skórą a materiałem. Przy pracy zmianowej przekłada się to na stabilniejszy chwyt i mniejsze uczucie zaparzenia.

Czy w automotive wystarczą zwykłe rękawice diagnostyczne?

Do krótkich czynności kontrolnych tak. Do montażu, obróbki i klejenia nie, bo rękawica diagnostyczna jest projektowana pod procedurę trwającą minuty, ma cienką ściankę i gładką powierzchnię, więc rwie się na krawędziach i ślizga na oleju.

Czy rękawicę można nosić przez całą zmianę?

Nie. Przy substancjach uczulających, takich jak izocyjaniany, decyduje czas kontaktu, a przenikanie zachodzi bez żadnego widocznego objawu. Rękawicę wymienia się po kontakcie z chemią, a nie po zakończeniu pracy.

Źródła

• Health and Safety Executive, Skin absorption of isocyanates: use of MDI adhesive, studium przypadku (monitoring biologiczny MDI przed i po zmianie rękawic): books.hse.gov.uk

• Health and Safety Executive, Construction hazardous substances: Isocyanates (zalecenie jednorazowych rękawic z nitrylu i rękawic z przedłużonym mankietem): hse.gov.uk

• NIOSH, Evaluation of Metalworking Fluid Exposure, Dermatitis and Respiratory Symptoms at an Automotive Engine Plant, Health Hazard Evaluation Report 2015-0070-3304, CDC: cdc.gov

• Occupational Safety and Health Administration, Metalworking Fluids: Safety and Health Best Practices Manual: osha.gov

• Health and Safety Executive, Metalworking fluids (zagrożenia zdrowotne i ciecze z myjek części): hse.gov.uk

• Karta charakterystyki poliuretanowego kleju do szyb samochodowych, klasyfikacja działania uczulającego na skórę i drogi oddechowe oraz informacja o uczuleniu krzyżowym na izocyjaniany

• ASTM D6319, Standard Specification for Nitrile Examination Gloves for Medical Application (minimalna grubość 0,05 mm na palcach i na dłoni)

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 w sprawie środków ochrony indywidualnej

• Normy przywołane w tekście: EN ISO 374-1, EN 374-2, EN ISO 374-5, ISO 21420